अहिले सामाजिक सञ्जालमा एउटा कुरा निकै चर्चा चलिरहेको छ -“रासोपा र एमाले उही हुन्, दुवै पार्टीमा अध्यक्ष बाहेक कसैले ठाउँ पाउँदैन।”
नाम फरक, झण्डा फरक, तर नेतृत्व हेर्दा दुवै पार्टी ‘वन–म्यान शो’ जस्तै देखिन्छन् भनेर धेरैले टिप्पणी गरिरहेका छन्। रासोपामा रबी लामिछाने, एमालेमा केपी शर्मा ओली—यी दुई नामसँगै पार्टीको सम्पूर्ण कोर शक्ति, निर्णय क्षमता र अन्तिम हैसियत जोडिएको देखिन्छ।
अध्यक्ष बाहेक अन्य नेताको पहिचान, भूमिका, भविष्य—सबै कुरा ओझेलमा। त्यसैले सामाजिक सञ्जाल कहिले काँही अतिरञ्जित गरेर भन्ला, तर फेरि पनि एक प्रश्न उठ्छ— ' सांसद, उपाध्यक्ष, महासचिव सबै किन केवल दर्शक झैँ?'
१. पार्टीभित्र नेताहरूको छाया भूमिकाः निर्णय एकै केन्द्रमा
रासोपाले आजसम्म रबी बाहेक कसैलाई ‘वैकल्पिक चेहरा’ बनाउन सकेको छैन।
त्यस्तै एमालेमा केपी ओलीको भूमिकालाई चुनौती दिन सक्ने नेताको सैद्धान्तिक अस्तित्व त एमाले विधानमा छ, तर व्यवहारमा छैन।
सामाजिक सञ्जालका बहसहरू यसैले तिखा भएका छन्—
“नेतृत्वको विकल्प निर्माण गर्ने संस्कार दुवै पार्टीमा छैन।”
पार्टीहरू संस्थागत हुनुपर्ने हो, तर नेतामा सीमित हुँदा दुवै पार्टी ‘ब्रान्ड–पर्सनालिटी पार्टी’ जस्ता देखिन थालेका छन्।
नेता बदलियो कि पार्टीको दिशा, नीति, र लक्ष्य नै बदलिन्छ—यसरी दिगोपन कसरी आउँछ?
२. नयाँ पुस्ताले सोधेको प्रश्न : ‘अध्यक्ष नै पार्टी हो?’
देशभर युवाहरू राजनीति हेर्दा यही निराश हुन्छन्—
अध्यक्षको हातमा शक्ति, बाँकी सबै केवल तालमेलमा बस्ने पात्र।
विरोध गरे पार्टीभित्र ‘डिसिप्लिन’को कुरा उठ्छ,
आलोचनाको ठाउँ लगभग शून्य।
आन्तरिक बहस वा असहमति बोल्न कठिन,
चुनौती दिने नेताहरू क्रमशः त्यसै ओझेलमा।
सामाजिक सञ्जालमा त्यसैले यस्तो तुलना आउँछ—
“दुवै पार्टीमा व्यक्ति ठूलो, संस्था सानो।”
३. नेतृत्वको स्थायित्व र विकल्प निर्माण नहुँदा उत्पन्न हुने समस्या
जब संस्था होइन व्यक्ति केन्द्रमा रहन्छ, त्यसले तीन समस्या ल्याउँछ—
1. नीति एक व्यक्तिको विचारमा सीमित हुन्छ।
पार्टीको सामूहिक बुद्धि प्रयोग हुँदैन।
2. अध्यक्ष परिवर्तनसँगै पार्टीको दिशा पनि बदलिन्छ।
स्थिरता र योजनाको निरन्तरता हराउँछ।
3. योग्य नेताहरू उदाउन पाउँदैनन्।
आलोचना–विमर्श भन्दा ‘हामीसँगै बस’ प्रवृत्ति बढ्छ।
रासोपा र एमाले दुवै आज यही चक्रमा देखिन थालेका छन्।
४. जनता भनेको ‘व्यक्ति होइन नीति’ चाहन्छन्
तर हाम्रो दलहरूको प्रवृत्ति हेर्दा—
अध्यक्षको लोकप्रियता नै पार्टीको अस्तित्व बनिरहेको छ।
त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा अहिले उठिरहेको आलोचना केवल भावनात्मक होइन,
यो नेपालको दलदली नेतृत्व–व्यवस्थाप्रतिको पुरानो घाउ हो, जसलाई नयाँ पुस्ताले अब औँल्याउन थालेको हो।
रासोपा र एमाले एउटै होइनन्—दर्शन, इतिहास, संरचना सबै फरक छन्।
तर नेतृत्व–केन्द्रित सोच, अध्यक्ष–प्रधान संस्कार र विकल्प नदिने चरित्र भने दुवैमा मिल्दोजुल्दो छ भन्ने सामाजिक सञ्जालको बहसलाई सहजै नकार्न पनि सकिँदैन।
दुवै पार्टीको दीर्घकालीन भविष्य त्यतिबेला मात्रै बलियो हुन्छ—
जब अध्यक्षभन्दा पनि संस्था ठूलो बनाइन्छ,
व्यक्ति होइन प्रक्रियाले पार्टी चलाउँछ,
र विकल्प निर्माणलाई कमजोरी होइन–शक्तिको रूपमा लिइन्छ।
साभार : फेसबुक
