अमेरिका, बैशाख ।

संयुक्त राज्य अमेरिकाले युद्ध अन्त्य गर्ने आफ्नो रूपरेखाबारे इरानको प्रतिक्रिया पाउन १० दिन पर्खियो । आइतबार तेहरानबाट आएको मागले देखायो राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आत्मसमर्पण गर्न दबाब दिए पनि इस्लामिक गणतन्त्र अझै आफूलाई विजेता साबित गर्न चाहन्छ ।

वार्तामा भएका ठ्याक्कै शर्तहरू दुवै पक्षले सार्वजनिक गरेका छैनन् । तर इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार तेहरानले युद्ध पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्न, होर्मुज जलडमरूमाथि आफ्नो सार्वभौम अधिकारलाई औपचारिक मान्यता दिन र सबै प्रतिबन्ध हटाउन माग गरेको थियो । यी कडा मागहरूलाई प्रतिप्रस्तावको रूपमा हेरियो, जसलाई ट्रम्पले तुरुन्तै अस्वीकार गरे ।

उनले यसलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार्य र पछि फोहोर कागज भने । ठ्याक्कै कुन बुँदामा ट्रम्पले आपत्ति जनाए भन्ने स्पष्ट छैन, किनकि प्रस्ताव गोप्य राखिएको छ । इरानी सरकारी मिडियाले भने युद्धभरि तेहरानको अडानलाई शक्तिशाली रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ, जसले घरेलु जनतालाई इरान विजयी भएको सन्देश दिन खोजेको देखिन्छ ।

अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि हमला सुरु गरेको १० हप्ताभन्दा बढी समयपछि पनि इस्लामिक गणतन्त्रले आत्मसमर्पणको कुनै संकेत नदिने रणनीति अपनाइरहेको छ । बरु, आवश्यक परे युद्ध लम्ब्याएर वासिङ्टनमाथि दबाब बढाउने र शासनलाई आर्थिक तथा दीर्घकालीन रूपमा बलियो बनाउने ठूलो प्रतिबद्धता हासिल गर्ने प्रयास गरिरहेको छ ।

उनीहरू सोचिरहेका छन् कि म थाक्छु, वा बोर हुन्छु वा ममाथि दबाब पर्छ’, ट्रम्पले सोमबार ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूलाई भने, ' कुनै दबाब छैन । हामी पूर्ण विजय हासिल गर्नेछौं ।

ट्रम्पले इरानी नेताहरू सम्झौतामा पुग्न लाग्दा आफ्नो विचार बदल्छन्’ भनेर पनि गुनासो गरे । यसले इरानी सैन्य नेतृत्वले ट्रम्पका माग पूरा गर्ने उपायमा सहमति नजनाएको संकेत गर्न सक्छ ।

कसको के प्राथमिकता ?

यो गतिरोधको मुख्य कारण दुवै पक्षका फरक प्राथमिकताहरू हुन् । एक विश्लेषकका अनुसार ट्रम्प छिटो र सजिलो विजय चाहन्छन् । जसमा इरानको आणविक कार्यक्रमबारे तत्काल सम्झौता समावेश होस् । तर तेहरान पहिले आफ्ना शर्तहरू पूरा गराउन चाहन्छ र त्यसपछि मात्र आणविक मुद्दामा छलफल गर्न चाहन्छ ।

इरानले दिएको एक प्रस्तावमा चरणबद्ध वार्ताको योजना राखिएको छ । प्रारम्भिक चरणमा युद्ध अन्त्य घोषणा गर्ने, प्रतिबन्ध हटाउने र अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी समाप्त गर्ने कुरा छन् । आणविक कार्यक्रमबारे वार्ता भने पछि सारिएको छ । तर ट्रम्पले इरानले कम्तीमा १० वर्षका लागि आफ्नो आणविक कार्यक्रम रोक्न र करिब ४४० किलोग्राम उच्चस्तरमा संवर्धित युरेनियम अमेरिकालाई बुझाउनु पर्ने माग गरेका छन् ।

लन्डनस्थित चाथम हाउस थिंक ट्यांककी मध्यपूर्व तथा उत्तर अफ्रिका कार्यक्रम निर्देशक सनम वकिलले भनिन्, ‘यहाँ धारणाको टकराव छ । ट्रम्पले किन यी मानिसहरू आफ्नो अस्तित्व बचाउन सम्झौता गरिरहेका छैनन् भन्ने बुझ्न सकेका छैनन् ।

उनले थपिन्, इरानीहरूले सुरुमा कुनै ठूलो सम्झौता गर्न चाहँदैनन्, किनकि उनीहरू ट्रम्पलाई विश्वास गर्दैनन् । उनीहरू व्यक्तिगत रूपमा उहाँबाट पहिले नै चोट खाइसकेका छन् ।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाइले आफ्नो साप्ताहिक पत्रकार सम्मेलनमा भने, ‘यो विवाद आफ्नो मौलिक अधिकार खोजिरहेको एउटा पक्ष र अर्को पक्षको अधिकार उल्लंघन गर्न खोजिरहेको पक्षबीचको हो । उनले इरानका मागहरूलाई उचित र जिम्मेवार भनेका छन् ।